Hoe de stroomprijs ontstaat op de groothandelsmarkt

De groothandelsprijs van stroom in Nederland komt vooral uit een dagelijkse veiling voor de volgende dag, de day-aheadmarkt van EPEX SPOT. Producenten en kopers bieden per kwartier. De duurste centrale die nog nodig is om de vraag te dekken, bepaalt de prijs voor alle stroom in dat kwartier. Omdat dat vaak een gascentrale is, volgt de stroomprijs zo vaak de gasprijs.^ACEREPEX

Stand van 16 oktober 2026. Prijzen zijn gemiddelden per jaar of per maand, zonder belasting en btw.

Op je energierekening staat een prijs per kWh. Die prijs is een mengsel van inkoop, belasting, netkosten en marge. In dit stuk gaat het alleen over de eerste schakel: de prijs die energiebedrijven onderling betalen voor een megawattuur (MWh) stroom. Een MWh is 1.000 kWh. Een prijs van 100 euro per MWh is dus tien cent per kWh, nog zonder belasting en btw.

De veiling voor morgen, in vier stappen

1. Bieden. Elke dag geven producenten op hoeveel stroom ze de volgende dag per kwartier willen leveren, en tegen welke prijs minimaal. Leveranciers en grote gebruikers geven op hoeveel ze willen kopen, en tegen welke prijs maximaal.
2. Sorteren. De biedingen van de producenten worden gesorteerd van goedkoop naar duur. Zo ontstaat een trap: eerst de goedkoopste stroom, dan steeds duurdere.
3. Het kruispunt. Waar de trap van het aanbod de vraag raakt, ligt de prijs. Alle producenten die onder die prijs boden, mogen leveren. Ze krijgen allemaal dezelfde prijs.
4. Per kwartier. Sinds 1 oktober 2025 gaat dit per kwartier: 96 prijzen per dag in plaats van 24.^EPEX

Nederland is gekoppeld aan de veilingen in de rest van Europa. Is stroom in Duitsland of België goedkoper, dan stroomt die via de kabels hierheen, zolang er ruimte op de verbinding is. Daarom liggen de prijzen in de buurlanden vaak dicht bij elkaar.

De merit order: wie het eerst levert

De volgorde van goedkoop naar duur heet de merit order. Wat telt, is wat het een centrale kost om één MWh extra te maken. De bouwkosten tellen daarbij niet mee, alleen brandstof en uitstoot.^ACER

Waait het hard en schijnt de zon, dan dekken wind en zon een groot deel van de vraag. De trap is dan vroeg vol en de prijs laag. Is het windstil en donker, dan zijn de gascentrales nodig, en zet de laatste gascentrale de prijs.

Waarom gas zo vaak de prijs zet

Het Joint Research Centre van de Europese Commissie rekende uit dat gascentrales in 2022 in 55% van de tijd de stroomprijs in de EU zetten. Ze maakten in dat jaar maar 19% van de stroom.^JRC Gas bepaalt de prijs dus veel vaker dan zijn aandeel in de productie doet vermoeden.

In Nederland komt inmiddels een groot deel van de stroom uit wind en zon. In 2025 was 49% van de 132 miljard kWh die we maakten hernieuwbaar. Uit aardgas kwam 48,0 miljard kWh.^CBS Toch blijft gas de buffer voor de uren zonder wind en zon. In die uren zet gas de prijs.

Daarom bewegen de jaargemiddelden van gas en stroom zo mee. Hieronder staan ze naast elkaar.

Een gascentrale zet gas om in stroom met verlies: voor één MWh stroom is meer dan één MWh gas nodig. Daarom ligt de stroomprijs in een jaar waarin gas de prijs zet, ruim boven de gasprijs. In 2022 was het verschil het grootst.

Negatieve prijzen

Soms is stroom op de groothandelsmarkt minder dan niets waard. Dat gebeurt op zonnige, winderige middagen met weinig vraag. Producenten die hun installatie liever niet stilzetten, of die per geleverde MWh subsidie krijgen, blijven dan leveren en betalen zelfs om af te mogen zetten.

Het aantal uren groeit mee met het aantal zonnepanelen en windturbines. Voor wie een dynamisch contract heeft, zijn dat de goedkoopste uren. Hoe je dat gebruikt, legt dynamische-stroomtarieven.nl uit.

Waarom de markt zo werkt

Tijdens de crisis van 2022 vroegen veel mensen waarom goedkope stroom uit wind de prijs van gas krijgt. De Europese energietoezichthouder ACER onderzocht dat. Zijn conclusie in april 2022: de veiling met één prijs voor iedereen is de beste manier om de goedkoopste centrales eerst te laten draaien. Wie goedkoop produceert, verdient goed. Dat is ook de prikkel om in wind en zon te investeren.^ACER Bij een prijs per bod zou iedereen gaan gokken op de prijs van de laatste centrale, met hetzelfde resultaat.

De keerzijde is dat de hele stroomprijs schokt als gas schokt. Hoe dat in 2026 ging, staat in waarom energieprijzen schommelen.

Niet alleen de veiling voor morgen

De day-aheadmarkt is de bekendste, maar niet de enige. Leveranciers kopen het grootste deel van hun stroom maanden of jaren vooruit op de termijnmarkt. Na de veiling kun je tot vlak voor levering nog bijkopen of verkopen op de intradaymarkt. En wat er op het moment zelf misgaat, regelt netbeheerder TenneT op de onbalansmarkt. De day-aheadprijs is wel het ijkpunt: de termijnprijzen zijn een verwachting van wat die later zal zijn.

Hoe deze markten samen in jouw tarief terechtkomen, lees je in van groothandelsprijs naar je contract. De begrippen staan op een rij in de gids Hoe de markt werkt.

Veelgestelde vragen

Wie bepaalt de stroomprijs?

Niemand alleen. De prijs komt uit een veiling waarin producenten en kopers bieden. De duurste centrale die nog nodig is, zet de prijs voor iedereen in dat kwartier.^ACER

Waarom volgt de stroomprijs de gasprijs?

Omdat een gascentrale vaak de laatste is die nodig is. In 2022 zette gas in de EU in 55% van de tijd de prijs.^JRC

Wat is EPEX?

EPEX SPOT is de beurs waarop de dagelijkse veilingen voor stroom in Nederland en een groot deel van Europa plaatsvinden. Sinds 1 oktober 2025 per kwartier.^EPEX

Hoe kan een stroomprijs negatief zijn?

Als er meer stroom is dan vraag en sommige producenten toch willen leveren. In 2025 gebeurde dat in Nederland 711 uur.^EPEX